اثرات زیانبخش و ناهنجار سیگار
دکتر مصطفی جراحیان
گياه تنباکو از طرف بوميان قاره آمريکا در دوران باستان کشف شد. مصرف گياه تنباکو پس از کشف آمريکا به وسيله کريستف کلمب بين ملتهاي ديگر گسترش يافت. اروپاييها استفاده از گياه تنباکو را از بوميان آموختند و در اواسط قرن هفدهم، مصرف تنباکو بطور گسترده در اروپا رواج يافت. نيکوتين ماده دارويي موجود در برگهاي تنباکوست . اين ماده محصول متابوليک اصلي گياه تنباکوست.
نيکوتين سبب آزاد شدن موادي در بخش مرکزي غده فوق کليه مي گردد که موجب افزايش ضربان قلب و فشار خون مي شود. از سوي ديگر نيکوتين سبب تحريک سيستم عصبي مرکزي گشته و موجب ترشح ماده ای شیمیایی به نام دوپامین (Dopamin) از طرف سلولهای مغزی میگردد و این حس لذت روحی و جسمی در بدن ایجاد میکند. مقادير محدود نيکوتين ايجاد لرزش ومقادير زياد آن تشنج ايجاد مي کند. نيکوتين به آساني توسط دستگاه تنفسي، غشاهاي دهاني و پوست جذب مي گردد و سبب کندي انتقال پيامهاي عصبي ميگردد. سيگارهاي معمولي بين ۵/۱-۱ ميلي گرم ، سيگارهاي سبک ۱-۵/۰ ميلي گرم و سيگارهاي بسيار سبک کمتر از ۵/۰ ميلي گرم نيکوتين دارند.
حرکت پیام ها در سلولهای مغزی نورونها (neuron) بواسطه تکانه های الکتریکی صورت میگردد. این پیام های الکتریکی در طول شاخه های نورون یا اکسون (axon) منتقل میشوند. این سیگنالهای الکتریکی نورونها نیز در انتهای اکسونها بوسیله ماده انتقال دهنده دوپامین (Dopamin = neurotransmitter) از نورونی به نورونی ﴿سیناپس synapse ﴾ دیگر انتقال مییابد. علاوه بر نیکوتین به عنوان ماده اعتیادآور بیش از دهها مواد سمی و سرطانزا از قبیل فرم آلدئید(Formaldehyd) بنزول ,(Benzol) سیانید ,(Cyanid) آمونیاک (Ammoniak) و استیل آلدئید(Acetaldehyd) در تنباکو موجود میباشند. کشیدن این مواد و جذب آنها در بدن موجب انسداد محيطي عضلات تنفسي میشوند و در دراز مدت احتمال جهش (Mutation) در سلولهای عادی بدن را بالا میبرند..نقشه زیرنشانگر آمار گرفته شده اخیر مصرف دخانیات در مناطق مختلف کره زمین میباشد. این آمار شگفت آور نشان میدهد که یونانیها و اوکرانیها مقام اول را در مصرف سیگار دارند. به گزارش مراکز علمی و تحقیقاتیWorld Lung Foundation و The American Cancer Society تا سال ٢٠١٠ حدودأ ١٢ میلیون سیگار در هر دقیقه مورد مصرف سیگاریها قرار میگیرد. به همین جهت از طرف کنسرنهای دخانیات، تخمینی برنامه ریزی شده که سالانه بیشتر از ٥٠٠٠ میلیارد عدد سیگار تولید شود .در حالیکه در اوایل قرن نوزدهم جمع تولید سیگار در کل ٥٠ میلیون عدد و کشیدن آن میان اقشار تحصیل کرده و مرفه مرسوم بوده در سال ٢٠١٠ برای هر نفر از جمعیت جهان ٩٠٠ عدد سیگار تولید میشود.
متأسفانه مصرف دخانیات از طرف خانمها نیز در حال افزایش است. ولی با این وجود هنوز مردان در مصرف دخانیات پیشتاز میباشند. در کل یک میلیارد از معتادان به سیگار جمعیت جهان مردان میباشند. .در جوامع صنعتی حدودأ ٪ ٣٥ و در جوامع در حال رشد ٪٥٠ از مردان سیگاری هستند. تنها در چین و هند نیم میلیارد از جمعیت مردان معتاد به مصرف سیگار میباشند همچنین روزانه ٢٥٠ میلیون زن سیگار مصرف میکنند و از این تعداد ٪ ٢٢ در کشورهای صنعتی و ثروتمند و ٪ ٩ در کشورهای در حال رشد هستند. خوشبختانه بر عکس مردان معتاد به دخانیات در کشورهای جهان دوم و سوم بین زنان رایج نمیباشد. با رشد جمعیت و ازدیاد بحرانهای اقتصادی و تبلیغات طبیعی است که استعمال دخانیات افزایش مییابد. البته در کشورهای صنعتی تمایل مصرف سیگار بین زنان و مردان رو به کاهشاست. ولی با وجود این سالانه بیشتر از پنچ میلیون نفر از مردان در اثر عوارض مصرف سیگار جان خود را از دست میدهند و این آمار در سال ٢٠١٠ حدودأ به ٦ میلیون نفر خواهد رسید. این آمار و ارقام بطور قابل توجهی بالاتر خواهد بود اگر اثرات عوارض مصرف سیگار را در زنان نیز بحساب آورند. اعتیاد به سیگار بطور فزایینده ای مشکل مردان قشرهای پایین جامعه محسوب میشود.
| ٪ مصرف کل دخانیات | قاره ها و مناطق |
|---|---|
| ٪ ٥٧ | آسیا |
| ٪ ١٤ | سابق USSR اروپای شرقی و بویژه کشورهای |
| ٪١٢ | شمال و جنوب امریکا |
| ٪٩ | اروپای غربی |
| ٪ ٨ | افریقا و خاور میانه |
| نخ سیگار سالانه برای هر نفر |
کشورها |
|---|---|
| ٣٠١٦ | اوکراین |
| ٢٥٢٦ | یونان |
| ١٦٤٦ | چین |
| ١١٩٦ | امریکا |
| ٢٣١٩ | روسیه |
| ٢٠٢٨ | ژاپن |
| ٩٧٤ | اندونزی |
متاسفانه در کردستان نیز بطور فزایینده ای مصرف دخانیات معمول شده است و این ریشه مشکل بهداشت و سلامتی زیادی را در آینده ایجاد میکند و این خود در حالیست که در کردستان ضعف و کمبودهای ساختارهای اجتماعی چشمگیر میباشد. برای دستیابی به هدف توسعه و ارتقاء سطح سلامت جامعه و بهبود کیفیت زندگی در کردستان رسانه های گروهی و سیاست گذاران بهداشتی باید توجه مردم را به اثرات زیانبخش و ناهنجار این اعتیاد عمومی بیشتر جلب کنند.