له باشووری کوردستان
رێكخراوێك كار بۆ نههێشتنی هاوسهرگیری بهزۆر دەكات
نەجیبە محەممەد
نەجیبە محەممەد
رێكخراوی كۆمەڵەی گەشەپێدانی خەڵك PDA بۆ بەرەنگاربوونەوەی هاوسەرگیری بەزۆر، پرۆژەیەك ئەنجامدەدات كە حەوت مانگ دەخایەنێ ئەویش لە رێگەی ئەنجامدانی گفتوگۆی كراوە و سیمینار لە ناوچە جیاجیاكانی كوردستان، بە مەبەستی هۆشیاركردنەوەی خەڵك. پرۆژەكەش لە 1/6 دەستیپێكردووە و لە 31/12/2010 كۆتایی دێت.
شلێر ئەحمەد، كارگێڕی بەڕێوەبردنی پرۆژەی بەرەنگاربوونەوەی هاوسەرگیریی بەزۆر ئاشكرایكرد بۆ جێبەجێكردنی پرۆژەكەیان پتر پشت بە مامۆستایانی ئاینی دەبەستن "كۆمەڵگای ئێمە زیاتر كاریگەری مامۆستایانی ئایینی لەسەرە، بۆیە هەوڵدەدەین مامۆستایانی ئاینی لە وتارەكانی هەینی كاریگەری خراپی هاوسەرگیری بەزۆر بۆ خەڵك روونبكەنەوە."كۆمەڵەی خەڵك بۆ گەشەپێدان، قۆناخی یەكەمی پرۆژەی هاوسەرگیری بەزۆری لە ساڵی رابردوو لە قەزاو ناحیەكانی هەردوو پارێزگای هەولێر و سلێمانی ئەنجامدا، قۆناخی دووەمی هەمان پرۆژە لە ناوەندی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەولێر بەردەوام دەبێت و چالاكییەكانیان زیاتر گفتۆگۆی كراوە دەبێت، لەهەر كۆنفرانسێك 6 دانیشتنی گفتوگۆی كراوە ئەنجام دەدەن بۆ 6 چین و توێژی جیاواز: توێژەرە كۆمەڵایەتیەكان، رۆژنامەنووسان، رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی، ژنە چالاكوانەكان و ژنە پەرلەمانتارەكان، پارێزەران و مامۆستایانی ئاینی.
شلێر دەڵێت "لە پرۆژەكەدا زیاتر كار لەسەر هۆشیاركردنەوەی خەڵك و روونكردنەوەی یاساكان دەكەین، لەرێگەی پارێزەرانەوە داوا لە دادگا دەكەین ئەم كارە بنبڕ بكات و داواش لەمامۆستایانی ئاینی دەكەین خەڵك هۆشیار بكەنەوە، چونكە خەڵك زۆرتر بەقسەی مامۆستایانی ئاینی دەكەن و بە چاوی رێز سەیریان دەكەن."
هاوسەرگیریی بەزۆر لەڕووی یاساییەوە تاوانە و نابێت ئەنجام بدرێت، بەڵام هەندێ كەس لە دەرەوەی دادگا ئەنجامی دەدەن. دادوەر عەبدولباست فەرهادی وتەبێژی فەرمی ئەنجوومەنی دادوەری گوتی "هاوسەرگیری قبووڵ و رەتكردنەوەی تێدایە، ئەگەر قبوڵی یەكتری تێدا نەبێت گرێبەستی هاوسەرگیری بۆ ئەنجام نادرێت، بەڵام هەندێ جار خەڵك هەیە شارەزایی نییە لە شەریعەتی ئیسلام بەناوی مەلاوە مەندیل لەسەر دەكات و ژن مارە دەبڕێت، لەم ماوەیەدا خادمی مزگەوتێك ژنی مارەكردبوو كاتێ زانرا دەستگیر كرا، ئەو جۆرە حاڵەتانە یاسا پێشێل دەكەن، بۆیە بەهیچ جۆرێك نابێت لەدەرەوەی دادگا ژن مارە بكرێت."
بەپێی یاسای باری كەسێتی كە ساڵی رابردوو لە پەرلەمانی كوردستان هەموار كرایەوە، رێگە بە مارەكردنی ژن نادرێ لە دەرەوەی دادگا. دادوەر عەبدولباست فەرهادی گوتی "زۆر حاڵەتی لەو جۆرە هەبووە ژن لەدەرەوەی دادگا مارەبڕاوە، بەڵام دادگا زاوای دەستگیر كردووە، هەبووە سێ ساڵ حوكمدراوە چونكە ئەو مارە بڕینانە هەندێ جار هاوسەرگیری بەزۆری تێدایە."
یەكێتی زانایانی ئاینی ئێستا خەریكی دانانی مەئزونی شەرعییە بۆ مارە بڕین، كە چەند كەسێكی شارەزا لە سەرانسەری كوردستان بۆ ئەو كارە دەستنیشان دەكات.
مەلا عەلی خەتێ، ئەندامی لێژنەی باڵای فەتوای كوردستان گوتی "هاوسەرگیری بەزۆر بەهیچ شێوەیەك رێگەی پێنەدراوە"، مەلا عەلی گوتیشی "وەزارەتی ئەوقاف لە بەرنامەیدایە مارەكردن لە دەرەوەی دادگا قەدەغە بكات، تەنها هەندێ مەلا نەبێت كە وەزارەت دیارییان دەكات بۆیان هەیە كچ و كوڕ لەیەكتری مارەبكەن."
زۆرجار دایكان و باوكان بەهۆی ئەوەی ئەو كوڕەی دێتە خوازبێنی كچەكەیان هاوشانی كچەكەیان نییە، داخوازییەكە رەتدەكەنەوە، مەلا عەلی لەو بارەیەوە گوتی "ئەگەر كچەكە هاوشانێكی خۆی دیاریكرد، نابێت رێگری لە كچەكە بكەن بۆ هاوسەرگیرییەكە، بەڵام ئەگەر كچەكە كەسێكی دیاری كرد هاوشانی نەبوو، كچەكە رازی بوو بەكوڕەكە هەموو شتێكی ئەو كەسەی قبوڵ بوو دەتوانێت هاوسەرگیری لەگەڵ بكات، بەڵام وەلی ئەمریش بۆی هەیە بڵێت رازی نیم."
سهرچاوه: ههفتهنامهی رووداو ژماره 57 چاپی ئهوروپا
شلێر ئەحمەد، كارگێڕی بەڕێوەبردنی پرۆژەی بەرەنگاربوونەوەی هاوسەرگیریی بەزۆر ئاشكرایكرد بۆ جێبەجێكردنی پرۆژەكەیان پتر پشت بە مامۆستایانی ئاینی دەبەستن "كۆمەڵگای ئێمە زیاتر كاریگەری مامۆستایانی ئایینی لەسەرە، بۆیە هەوڵدەدەین مامۆستایانی ئاینی لە وتارەكانی هەینی كاریگەری خراپی هاوسەرگیری بەزۆر بۆ خەڵك روونبكەنەوە."كۆمەڵەی خەڵك بۆ گەشەپێدان، قۆناخی یەكەمی پرۆژەی هاوسەرگیری بەزۆری لە ساڵی رابردوو لە قەزاو ناحیەكانی هەردوو پارێزگای هەولێر و سلێمانی ئەنجامدا، قۆناخی دووەمی هەمان پرۆژە لە ناوەندی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەولێر بەردەوام دەبێت و چالاكییەكانیان زیاتر گفتۆگۆی كراوە دەبێت، لەهەر كۆنفرانسێك 6 دانیشتنی گفتوگۆی كراوە ئەنجام دەدەن بۆ 6 چین و توێژی جیاواز: توێژەرە كۆمەڵایەتیەكان، رۆژنامەنووسان، رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی، ژنە چالاكوانەكان و ژنە پەرلەمانتارەكان، پارێزەران و مامۆستایانی ئاینی.
شلێر دەڵێت "لە پرۆژەكەدا زیاتر كار لەسەر هۆشیاركردنەوەی خەڵك و روونكردنەوەی یاساكان دەكەین، لەرێگەی پارێزەرانەوە داوا لە دادگا دەكەین ئەم كارە بنبڕ بكات و داواش لەمامۆستایانی ئاینی دەكەین خەڵك هۆشیار بكەنەوە، چونكە خەڵك زۆرتر بەقسەی مامۆستایانی ئاینی دەكەن و بە چاوی رێز سەیریان دەكەن."
هاوسەرگیریی بەزۆر لەڕووی یاساییەوە تاوانە و نابێت ئەنجام بدرێت، بەڵام هەندێ كەس لە دەرەوەی دادگا ئەنجامی دەدەن. دادوەر عەبدولباست فەرهادی وتەبێژی فەرمی ئەنجوومەنی دادوەری گوتی "هاوسەرگیری قبووڵ و رەتكردنەوەی تێدایە، ئەگەر قبوڵی یەكتری تێدا نەبێت گرێبەستی هاوسەرگیری بۆ ئەنجام نادرێت، بەڵام هەندێ جار خەڵك هەیە شارەزایی نییە لە شەریعەتی ئیسلام بەناوی مەلاوە مەندیل لەسەر دەكات و ژن مارە دەبڕێت، لەم ماوەیەدا خادمی مزگەوتێك ژنی مارەكردبوو كاتێ زانرا دەستگیر كرا، ئەو جۆرە حاڵەتانە یاسا پێشێل دەكەن، بۆیە بەهیچ جۆرێك نابێت لەدەرەوەی دادگا ژن مارە بكرێت."
بەپێی یاسای باری كەسێتی كە ساڵی رابردوو لە پەرلەمانی كوردستان هەموار كرایەوە، رێگە بە مارەكردنی ژن نادرێ لە دەرەوەی دادگا. دادوەر عەبدولباست فەرهادی گوتی "زۆر حاڵەتی لەو جۆرە هەبووە ژن لەدەرەوەی دادگا مارەبڕاوە، بەڵام دادگا زاوای دەستگیر كردووە، هەبووە سێ ساڵ حوكمدراوە چونكە ئەو مارە بڕینانە هەندێ جار هاوسەرگیری بەزۆری تێدایە."
یەكێتی زانایانی ئاینی ئێستا خەریكی دانانی مەئزونی شەرعییە بۆ مارە بڕین، كە چەند كەسێكی شارەزا لە سەرانسەری كوردستان بۆ ئەو كارە دەستنیشان دەكات.
مەلا عەلی خەتێ، ئەندامی لێژنەی باڵای فەتوای كوردستان گوتی "هاوسەرگیری بەزۆر بەهیچ شێوەیەك رێگەی پێنەدراوە"، مەلا عەلی گوتیشی "وەزارەتی ئەوقاف لە بەرنامەیدایە مارەكردن لە دەرەوەی دادگا قەدەغە بكات، تەنها هەندێ مەلا نەبێت كە وەزارەت دیارییان دەكات بۆیان هەیە كچ و كوڕ لەیەكتری مارەبكەن."
زۆرجار دایكان و باوكان بەهۆی ئەوەی ئەو كوڕەی دێتە خوازبێنی كچەكەیان هاوشانی كچەكەیان نییە، داخوازییەكە رەتدەكەنەوە، مەلا عەلی لەو بارەیەوە گوتی "ئەگەر كچەكە هاوشانێكی خۆی دیاریكرد، نابێت رێگری لە كچەكە بكەن بۆ هاوسەرگیرییەكە، بەڵام ئەگەر كچەكە كەسێكی دیاری كرد هاوشانی نەبوو، كچەكە رازی بوو بەكوڕەكە هەموو شتێكی ئەو كەسەی قبوڵ بوو دەتوانێت هاوسەرگیری لەگەڵ بكات، بەڵام وەلی ئەمریش بۆی هەیە بڵێت رازی نیم."
سهرچاوه: ههفتهنامهی رووداو ژماره 57 چاپی ئهوروپا