له‌و کاته‌وه‌، ئه‌ده‌بیاتی کورد، له‌ کوردستانی ئێران دا، تا ڕاده‌یه‌ک گه‌شه‌ی سه‌ندووه‌ و نوێ بۆته‌وه‌ چه‌ند ده‌فته‌ره‌ شێعر بڵاوبوونه‌وه‌؟ به‌شی ژنه‌ شاعیره‌کان له‌ کۆی ئه‌م کتێبانه‌ چه‌نده‌ بووه‌؟ پله‌ی شێعری ئافره‌ت له‌ کوردستانی ئێران له‌ ته‌ک شێعری ئافره‌تانی به‌شه‌کانی تری کوردستان له‌ کوێ ڕاوه‌ستاوه‌؟ ئایا«ئێواره‌ ئاشقه‌کانی ته‌مه‌ن» ده‌ جیهانی ئافره‌تانه‌دا ده‌گوونجێ؟ ئایا توانیوێتی کێشه‌کانی ژن یا دنیای ژنانه‌ تیشکاوێژی بکا؟

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی هاورچه‌رخی یه‌هووده‌وه‌ به‌هۆی «لۆڤی»1یه‌وه‌ له‌ وارشۆ ، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌ده‌بیاتی هاوچه‌رخی «چێک»2ـه‌وه‌ تا ڕاده‌یه‌ک له‌ ڕێی تێروانینی خۆمه‌وه‌، وه‌ده‌ستم ده‌که‌وێت، ئاماژه‌ به‌م ڕاستیه‌ ده‌کات که‌ زۆربه‌ی کاریگه‌ریه‌ به‌که‌ڵکه‌کانی ئه‌ده‌بیات [بریتین له‌]: ڕاچڵه‌کاندنی زه‌ینه‌کان، پۆلێن‌کردنی وشیاری نه‌ته‌وه‌یی، که‌ زۆربه‌ له‌ ژیانی جه‌ماوه‌ردا نه‌ناسراو ده‌مێنێته‌وه‌ و هه‌میشه‌ش ڕوو له‌ ‌هه‌ڵوه‌شانه‌، شانازیه‌ک که‌ یه‌ک نه‌ته‌وه‌ به‌ ئه‌ده‌بیاتی تایبه‌ت به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌یکات و پارێزگاریه‌ک که‌ له‌ ئاست دنیای دوژمنکارانه‌ی ده‌وروبه‌ردا لێی ده‌کات، ئه‌م چه‌شنه‌ له‌ تۆماری بیره‌وه‌ریه‌کان به‌ ده‌ستی نه‌ته‌وه‌یه‌ک که‌ شتێکی ته‌واو جیاوازه‌ له‌ مێژوونووسینه‌وه‌ و به‌ خێراییه‌کی زۆری به‌ره‌و پێشکه‌وتنه‌وه‌.

... من پێم وا نیه‌ ئه‌گه‌ر نووسه‌رێکی ئێمه‌ له‌ کاتی پێویست دا بۆ ده‌ربڕینی مه‌به‌ست وشه‌‌ی بێگانه‌ به کار بێنێ، قیامه‌ت راده‌بێ، دنیا به‌ قوڕ ده‌گیرێ، پردی سیڕات ده‌پسێ و رووگه‌ وه‌رده‌گه‌ڕێ. به‌ڵام خۆ فریودان و خه‌ڵک فریودان به‌ گوناهێکی گه‌وره‌ و تاوانێکی خراپ ده‌زانم. ئێمه‌ نابێ گوێ بده‌یه‌نه‌ شۆوینیسته‌کانی فارس که‌ ده‌ڵێن کوردی شێوه‌یه‌کی فارسیییه‌. بۆ خۆمان ده‌زانین زمانه‌که‌مان زمانێکی سه‌ربه‌خۆیه‌ و ناترسین و نایشارینه‌وه‌ که‌ خزمایه‌تی ده‌ته‌ک فارسیش داهه‌یه‌. زۆر باش ده‌توانین وشه‌ی فارسی وه‌ربگرین وه‌ک ئه‌وان له‌ وه‌رگرتنی وشه‌ی کوردی و هیچ زمانێکی دیکه‌ سڵ ناکه‌ن. به‌ڵام ‌...

له ده‌یه‌كانی80-90دا نووسینی شیعر له‌ لایه‌‌ن ژنانی كورده‌وه به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو ده‌ستیپێكرد و ئه‌و شیعرانه به‌ شێوه‌یه‌کی ڕادیكاڵ ‌و بناخه‌یی خۆ له شیعری شاعیرانی پیاو جیاده‌كه‌نه‌وه. به‌هۆی ئه‌وه كه ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی به‌گشتی له‌ناو ئه‌ده‌بی كوردیدا لاوازه‌، شیعری شاعیرانی ژن به شێوه‌یه‌كی ئاكادێمی قسه‌ی له‌سه‌ر ناكرێت. هه‌تا ئێستا نووسینی ژنان له په‌راوێزی شیعری پیاواندا، وه‌لاده‌نرێت. به‌گشتی زۆر جار ده‌بیسین كه ده‌گوترێ ژنان له زمان‌ و شیعر هیچ نازانن‌. به‌داخه‌وه تا ئێستا به شێوه‌ی زانستی ‌و ئاكادێمی شیعری شاعیرانی ژن له كوردستان‌ نه‌چۆته پای هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ئاکادێمی/ ئه‌ده‌بی.

نیچه ساڵی 1882 ده‌نووسێ:
ئه‌وه پێویستییه‌که؛ كاتێك ئینسان له‌ خۆی ڕازی ده‌بێت - به شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كان، له ڕێگه‌ی نووسینه‌وه بێت یان هونه‌ر - ئینجا له‌ڕاستیدا ئینسان ته‌حه‌مول ده‌كرێت!"
ناڵه‌ی جودایی به‌و ڕووکردنی شاعیر له ساقی ده‌ستپێده‌کا و شاعیر ده‌خوازێ سه‌رنجی ساقی بۆلای خۆی ڕاکێشێ ‌و ڕه‌وایه‌تی ئه‌وه‌ی بۆ بکا که چۆن جیاوازی له نێوان ژیانی تاکه‌کاندا هه‌یه:
ساقی‌یا وا باده‌‌وه، وا باده‌وه
ڕوو له‌لای من که به جامی باده‌وه
موشته‌ری وه‌ک من له مه‌یخانێ که‌من
زۆربه‌یان شاد و به‌که‌یف ‌و بێ‌خه‌من (ل. 12)