دکتر عبدالله ابریشمی
بررسی کتاب "قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت"
تألیف دکتر حمید احمدی
بررسی کتاب "قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت"
تألیف دکتر حمید احمدی
دکتر عبدالله ابریشمی در فصلهای 4، 5، 6 از کتاب "هویت تاریخی و مشکلات کنونی مردم کرد"، نشر آنا، چاپ تهران 1385 کوشش کرده است تا به بررسی آنچه در مقدمه و فصلهای 1 تا 7 کتاب "قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت" تألیف دکتر حمید احمدی، چاپ تهران، 1378، در مورد کردهای ایران نوشته اشت، پاسخ داده و تلاش کرده است تا "دیدگاههای جهت دار كه تلاش می كنند واقعیت مشكلات كنونی و هویت تاریخی مردم كردرا تحریف كنند" موشکافی کنند.
در اینجا این بخشهای کتاب را بتدریج در معرض دید علاقهمندان قرار میدهیم.
توضیح: در چاپ این کتاب بر اثر اهمال یا نظر ناشر، فهرست عناوین حذف شده و این امر لطمهی بسیاری به کتاب وارد کرده است
توضیح: در چاپ این کتاب بر اثر اهمال یا نظر ناشر، فهرست عناوین حذف شده و این امر لطمهی بسیاری به کتاب وارد کرده است
بخش اول
بخش دوم
بخش سوم
بخش چهارم
بخش پنجم
بخش ششم
بخش هفتم
بررسی فصل ششم كتاب قومیت
كتاب در مورد «نقش نخبگان سیاسی و فكری در شكل دادن به هویت قومی» بهطور گسترده سخن گفته است، ولی باید گفت: هنگامی كه هویت فردی یا اجتماعی در معرض تهدید و تحقیر قرار می گیرد، به طور ناخودآگاه طرف تحقیرشده واكنش نشان می دهد. اگر تهدید هویت و شخصیت در شرایط سختی باشد (مانند كشور تركیه) و طرف نتواند بلافاصله واكنش نشان دهد، آثار پنهان آن در فرصت مناسب و در قالب های بسیار متنوع و گاه خشن بروز خواهد كرد. ظهور (P.K.K.) در تركیه واكنشی در برابر سال ها تحقیر و ترور سازمان یافته دولتی بود.
واكنش ها و موضع گیری های مردم كرد برای حفظ ارزش های درمعرض نابودی، اشكال بسیار متنوع دارد. به نظر نگارنده این موارد بهتر است از جانب جوانان دانش پژوه كرد می مورد مطالعه قرار گیرند. در زیر چند نمونه از واكنش ها و موضع گیری ها در برابر تحقیر آشكار و پنهان، ذكر می شود:
فرد و جامعه نسبت به تحقیر آشكار و پنهان هویت خود، به نحوی واكنش نشان می دهند و نسبت به آن مقابله می كنند، البته هر آن چه با هویت جمعی ارتباط دارد، بخشی از شخصیت فرد یا جمع تلقی می شود و ارزش آن معادل ارزش فرد و گروه است. لذا تلاش برای حفظ شخصیت فرد و جامعه، نوعی دفاع طبیعی انسان در قالب فردی و جمعی است. به این سبب كردها دراغلب موارد هرچه مربوط به «كرد و كردستان» باشد، در نظرشان مقبول و با ارزش می نماید. حتی این مقبولیت به تمام چیزهای مربوط به مناطق كردنشین و كردها تسری می یابد. به عنوان نمونه در مورد محصولات كشاورزی یا دیگر فراورده ها، اغلب نوعی را كه در مناطق كرد نشین به عمل می آید، آن را «كردی» می خوانند و در اغلب موارد از مشابه خارجی بهتر تلقی می كنند. در مورد زبان حساسیت بیش تر است: تلاش برای پرباركردن زبان كردی بسیار موفقیت آمیز بوده است. برای بالابردن ارزش و جایگاه زبان كردی در نظر خود و دیگران تلاش های دیگری هم به عمل می آید: گاهی درس آموختگان كرد می كوشند تشابه لغات كردی را با لغات زبان های پیش رفته چون انگلیسی و فرانسه بیابند. شاید این واكنش ها به طور ناخود آگاه نوعی موضع گیری و دفاع در برابر تحقیر هویت باشند.
لذا در چنین جامعه یی زمینه شكل گیری هویت مهیا است و لزومی ندارد كه شكل دادن به هویت را غیر طبیعی و ساختگی بدانیم و گناه آن را به گردن نخبگان بیندازیم. بلكه تحقیركنندگان- كه به گروه حاكم وابسته اند- با اعمال خود زمینه واكنش و شكل گیری هویت را در میان مردم محروم فراهم می كنند.
یكی از بزرگان اندیشه، منشأ ناسیونالیسم جوامع زیردست را «احساس ستم مشترك» خوانده است. به نظر میرسد، در مورد كردها این شناخت از ناسیونالیسم به واقعیت بسیار نزدیك است. اما نه هویت و نه ستم مشترك را نخبگان ایجاد نكردهاند. تحقیر، تبعیض و حق كشی نسبت به مردم كردرا نخبگان كرد به وجود نیاورده اند، بلكه بیش تر این فشارها از بیرون بر كردها تحمیل می شود. احساس محرومیت و بی عدالتی در ارتقای سطح آگاهی مردم نقش مؤثری دارد و تلاش آنان را برای شناخت هویت خود شكل می دهد. اندیشه مردم و نخبگان منبعث از نیازها و احساسهای جامعه است. اگر نیازها و احساسهای جامعه كُرد در میان نبود، نخبگان كُرد نمی توانستند نقش چندانی در جنبشها داشته باشند.
كتاب قومیت در این فصل به نقش رهبران و نخبگان «ایلی» در پیدایش حزب دمكرات و تشكیل نهادهای جمهوری كردستان اشاره كرده است، در این مورد باید گفت: «ایلی»ها :كۆمهڵه ژ. كاف.» و حزب دمكرات كردستان را پدید نیاوردند، ولی آنان نیز مانند سایر مردم در بیشتر جنبش ها مشاركت كرده اند. مشاركت حق مردم است، خواه ایلی و خواه غیر آن. به گمان بیش تر قاضی محمد در آبان ماه 1324 با هوشمندی امضای دهها نفر از افراد سرشناس ایلی را به پای اعلامیه تشكیل حزب دمكرات نهاد. آن امضاها چون تعهد اخلاقی بودند كه افراد ایلی مذكور به «حزب» و تشكیل دهندگان آن دادند!
در موقع تشكیل حكومت خودمختار هم، قاضی محمد فراست مندانه اقتدار معنوی شیوخ و روحانیت را به كنترل خود درآورد. او با این كار گروه عظیم طرفداران آنها را نیز به سوی حزب و حكومت كشید. آنان را به مریدان جان بركف جمهوری محلی تبدیل كرد. سپس با فراخوانی گزینشی از خانوادههای عشایری، آنان را هم در اداره امور مشاركت داد. بدین طریق قاضی محمد بر خلاف پیشه وری در حكومت خود از راه و رسم احزاب گمونیستی پیروی ننمود. بلكه سیاست را در قالب پراگماتیك و عقلانی آن به پیش برد. سیاست قاضی محمد بیش تر متكی بر مصلحت و مدیریت عقلانی بود.
ملامصطفی بارزانی كه براثر جنگ بهطور ناگزیر از كردستان منضم به عراق به ایران پناه آورده بود، به خدمت جمهوری نوبنیاد كردستان درآمد. حكومت كُردستان ملامصطفی بارزانی را به مقام ژنرالی نیروهای كرد رسانید. سپس او علاقهمند شد و دستور داد پیروانش به تقلید از حزب دمكرات در ایران، در عراق هم حزب دمكرات كردستان (P.D.K) به وجود آورند.
در این میان باید اعتراف كرد كه ژنرال مصطفی بارزانی، به رغم پیوندهای عشیره ای، یكی از بزرگترین فداكارترین و پاكترین رهبران جنبشهای كردبود. البته كسی كه تمام عمر خویش را صرف مبارزه می كند، اشتباه هم میكند.
كتاب قومیت در مورد زبان نوشتاری كُردی نیز بهطور جهتدار اظهار نظر كرده است. بهتر بود نویسنده به كتاب مشاهیر كُرد كه در موردی به نویسنده آن اشاره كرده است، مراجعه مینمود. در فصل سوم اشاره شد كه قدمت كتابت به زبان كردی به دوران ساسانی برمی گردد، اگرچه نوشتن به زبان كردی تا قرن نوزدهم محدود بود.
ادامه دارد...
بخش دوم
بخش سوم
بخش چهارم
بخش پنجم
بخش ششم
بخش هفتم
بررسی فصل ششم كتاب قومیت
كتاب در مورد «نقش نخبگان سیاسی و فكری در شكل دادن به هویت قومی» بهطور گسترده سخن گفته است، ولی باید گفت: هنگامی كه هویت فردی یا اجتماعی در معرض تهدید و تحقیر قرار می گیرد، به طور ناخودآگاه طرف تحقیرشده واكنش نشان می دهد. اگر تهدید هویت و شخصیت در شرایط سختی باشد (مانند كشور تركیه) و طرف نتواند بلافاصله واكنش نشان دهد، آثار پنهان آن در فرصت مناسب و در قالب های بسیار متنوع و گاه خشن بروز خواهد كرد. ظهور (P.K.K.) در تركیه واكنشی در برابر سال ها تحقیر و ترور سازمان یافته دولتی بود.
واكنش ها و موضع گیری های مردم كرد برای حفظ ارزش های درمعرض نابودی، اشكال بسیار متنوع دارد. به نظر نگارنده این موارد بهتر است از جانب جوانان دانش پژوه كرد می مورد مطالعه قرار گیرند. در زیر چند نمونه از واكنش ها و موضع گیری ها در برابر تحقیر آشكار و پنهان، ذكر می شود:
فرد و جامعه نسبت به تحقیر آشكار و پنهان هویت خود، به نحوی واكنش نشان می دهند و نسبت به آن مقابله می كنند، البته هر آن چه با هویت جمعی ارتباط دارد، بخشی از شخصیت فرد یا جمع تلقی می شود و ارزش آن معادل ارزش فرد و گروه است. لذا تلاش برای حفظ شخصیت فرد و جامعه، نوعی دفاع طبیعی انسان در قالب فردی و جمعی است. به این سبب كردها دراغلب موارد هرچه مربوط به «كرد و كردستان» باشد، در نظرشان مقبول و با ارزش می نماید. حتی این مقبولیت به تمام چیزهای مربوط به مناطق كردنشین و كردها تسری می یابد. به عنوان نمونه در مورد محصولات كشاورزی یا دیگر فراورده ها، اغلب نوعی را كه در مناطق كرد نشین به عمل می آید، آن را «كردی» می خوانند و در اغلب موارد از مشابه خارجی بهتر تلقی می كنند. در مورد زبان حساسیت بیش تر است: تلاش برای پرباركردن زبان كردی بسیار موفقیت آمیز بوده است. برای بالابردن ارزش و جایگاه زبان كردی در نظر خود و دیگران تلاش های دیگری هم به عمل می آید: گاهی درس آموختگان كرد می كوشند تشابه لغات كردی را با لغات زبان های پیش رفته چون انگلیسی و فرانسه بیابند. شاید این واكنش ها به طور ناخود آگاه نوعی موضع گیری و دفاع در برابر تحقیر هویت باشند.
لذا در چنین جامعه یی زمینه شكل گیری هویت مهیا است و لزومی ندارد كه شكل دادن به هویت را غیر طبیعی و ساختگی بدانیم و گناه آن را به گردن نخبگان بیندازیم. بلكه تحقیركنندگان- كه به گروه حاكم وابسته اند- با اعمال خود زمینه واكنش و شكل گیری هویت را در میان مردم محروم فراهم می كنند.
یكی از بزرگان اندیشه، منشأ ناسیونالیسم جوامع زیردست را «احساس ستم مشترك» خوانده است. به نظر میرسد، در مورد كردها این شناخت از ناسیونالیسم به واقعیت بسیار نزدیك است. اما نه هویت و نه ستم مشترك را نخبگان ایجاد نكردهاند. تحقیر، تبعیض و حق كشی نسبت به مردم كردرا نخبگان كرد به وجود نیاورده اند، بلكه بیش تر این فشارها از بیرون بر كردها تحمیل می شود. احساس محرومیت و بی عدالتی در ارتقای سطح آگاهی مردم نقش مؤثری دارد و تلاش آنان را برای شناخت هویت خود شكل می دهد. اندیشه مردم و نخبگان منبعث از نیازها و احساسهای جامعه است. اگر نیازها و احساسهای جامعه كُرد در میان نبود، نخبگان كُرد نمی توانستند نقش چندانی در جنبشها داشته باشند.
كتاب قومیت در این فصل به نقش رهبران و نخبگان «ایلی» در پیدایش حزب دمكرات و تشكیل نهادهای جمهوری كردستان اشاره كرده است، در این مورد باید گفت: «ایلی»ها :كۆمهڵه ژ. كاف.» و حزب دمكرات كردستان را پدید نیاوردند، ولی آنان نیز مانند سایر مردم در بیشتر جنبش ها مشاركت كرده اند. مشاركت حق مردم است، خواه ایلی و خواه غیر آن. به گمان بیش تر قاضی محمد در آبان ماه 1324 با هوشمندی امضای دهها نفر از افراد سرشناس ایلی را به پای اعلامیه تشكیل حزب دمكرات نهاد. آن امضاها چون تعهد اخلاقی بودند كه افراد ایلی مذكور به «حزب» و تشكیل دهندگان آن دادند!
در موقع تشكیل حكومت خودمختار هم، قاضی محمد فراست مندانه اقتدار معنوی شیوخ و روحانیت را به كنترل خود درآورد. او با این كار گروه عظیم طرفداران آنها را نیز به سوی حزب و حكومت كشید. آنان را به مریدان جان بركف جمهوری محلی تبدیل كرد. سپس با فراخوانی گزینشی از خانوادههای عشایری، آنان را هم در اداره امور مشاركت داد. بدین طریق قاضی محمد بر خلاف پیشه وری در حكومت خود از راه و رسم احزاب گمونیستی پیروی ننمود. بلكه سیاست را در قالب پراگماتیك و عقلانی آن به پیش برد. سیاست قاضی محمد بیش تر متكی بر مصلحت و مدیریت عقلانی بود.
ملامصطفی بارزانی كه براثر جنگ بهطور ناگزیر از كردستان منضم به عراق به ایران پناه آورده بود، به خدمت جمهوری نوبنیاد كردستان درآمد. حكومت كُردستان ملامصطفی بارزانی را به مقام ژنرالی نیروهای كرد رسانید. سپس او علاقهمند شد و دستور داد پیروانش به تقلید از حزب دمكرات در ایران، در عراق هم حزب دمكرات كردستان (P.D.K) به وجود آورند.
در این میان باید اعتراف كرد كه ژنرال مصطفی بارزانی، به رغم پیوندهای عشیره ای، یكی از بزرگترین فداكارترین و پاكترین رهبران جنبشهای كردبود. البته كسی كه تمام عمر خویش را صرف مبارزه می كند، اشتباه هم میكند.
كتاب قومیت در مورد زبان نوشتاری كُردی نیز بهطور جهتدار اظهار نظر كرده است. بهتر بود نویسنده به كتاب مشاهیر كُرد كه در موردی به نویسنده آن اشاره كرده است، مراجعه مینمود. در فصل سوم اشاره شد كه قدمت كتابت به زبان كردی به دوران ساسانی برمی گردد، اگرچه نوشتن به زبان كردی تا قرن نوزدهم محدود بود.
ادامه دارد...