|‌ماڵه‌وه| پێناسه‌ | سه‌باره‌ت به‌ راڤه‌ | پێوه‌ندی| ئارشیڤ
سیاسه‌ت | بیروبۆچوون | نێونه‌ته‌وه‌یی | کۆمه‌ڵایه‌تی | زانست | چاند و هۆنه‌ر|
تازه‌کان
●سیاسه‌ت
»» کورد و بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له‌ ئێران

● فارسی
»»ارزیابی و دورنمای جنبش اخیر

»»بحران حاکمیت در ایران

»»50نکته‌ی اساسی در مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز

● هه‌واڵ، راپۆڕت و وتووێژ
»»راپۆرتی لێکۆڵینه‌وه‌


ته‌ڕده‌ستی
BAS VANDER SCHOT
کاریکاتۆریستی رۆژنامه‌کانی هۆله‌ندا
سه‌رچاوه‌: کوردانه‌‌

فه‌رهه‌نگی سیاسی
ئاماده‌کردن و وه‌رگیڕانی: تاهیر حیکمه‌ت

بڕێک له‌و ده‌سته‌واژه‌ سیاسیانه‌ی بۆ باس له‌ سه‌ر پرسی نه‌ته‌وایه‌تی کورد پێویستن، تاریفی نه‌گۆڕ و سه‌قامگرتوویان نییه‌ و هێشتاش مشتومڕیان له‌ سه‌ره‌. هه‌وڵم داوه‌ تا ئه‌و جێیه‌ بگونجی تاریفی هه‌مه‌لایه‌نه‌ بدۆزمه‌وه‌ که‌ ببنه‌ ده‌سپێکی باسه‌کانی داهاتوومان. بۆ ئه‌وه‌ش کتێبی "دانشنامه‌ی سیاسی" داریوشی ئاشوری و ئینسوکلۆپیدیای دیموکڕاسی و ئینسوکلۆپیدیای ناسیۆنالیزم، بڵاوکراوه‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئامریکا که‌ به‌ زمانی فارسیش وه‌رگێڕدراونه‌وه‌، وه‌کو ده‌سپێک هه‌ڵبژێردراون.

‎ »»» پێناسه‌ی نه‌ته‌وه‌یی
»»» ناسیۆنالیزم
»»» نه‌ته‌وه‌
»»» جیابوونه‌وه‌
»»» شێوه‌کانی جیاییخوازی و
هه‌ڵوێستی نێونه‌ته‌وه‌یی

»»» راسیسم
»»» شۆڤینیزم
»»» ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌
»»» ده‌وڵه‌تی ئاسایش (ره‌فا)
»»» بۆچوونی نوێ له‌ دێمۆکراسی چه‌ند قه‌ومیدا
»»» پێوه‌ندی سیاسه‌ت و بازرگانی


راگه‌یاندرا‌وه‌کان-کۆبوونه‌وه‌کان
●به‌یاننامه‌ی "کانوونی نووسه‌رانی کوردستان"
له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ رووداوه‌کانی ئێراندا

●سازمان دفاع از حقوق بشر كردستان
محكوميت سركوب و كشتار شهروندان و حمايت از اعتراضات و مطالبات مردم ايران

●به‌یانییه‌ی ده‌فته‌ری‌ سیاسی ‌PDK
پشتیوانی‌ له‌ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكی‌ ئێران، ئه‌ركێكی‌ هه‌نووكه‌یییه‌

●ئاگاداری رێکخراوی "ناوه‌ندی هونه‌ری کوردی" و "کیا" له‌ بریتانیا-له‌نده‌ن
ئێواره‌یه‌کی هونه‌ری بۆ رێزگرتن له‌ قاله‌مه‌ڕه‌

●اتحاديه خانواده زندانيان كرد:
اینجا کردستان است

●دعوت به‌ مناظره‌
کمونيسم يا فدراليسم؟

●بانگه‌وازی‌ به‌ره‌ی‌ ئازادیبه‌خشی‌ كوردستان
بۆ گرتنه‌به‌ری‌ ستراتیژی‌ سیاسی‌ هاوبه‌ش

●راگه‌یه‌ندراوی هاوبه‌شی "کانوونی نووسه‌رانی کوردستانی ئێران" و "ناوه‌ندی نووسه‌رانی کورد"
سه‌باره‌ت به‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی رێزه‌کانیان



هه‌واڵ، راپۆڕت و وتووێژ
وه‌رگێڕان و ئاماده‌کردنی:
مه‌نسور سدقی


جۆره‌کانی راپۆرت
راپۆرتی لێکۆڵینه‌وه‌

به‌پێچه‌وانه‌ی راپۆرتی وه‌سفی که‌ په‌یوه‌نده‌ به‌ داهێنه‌ریی نووسه‌ر و راپۆڕته‌وانه‌وه‌ هه‌یه‌، راپۆرتی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ سه‌ر بنه‌مای راستییه‌کان، رێژه‌، ئامار و لێکۆڵینه‌وه‌ راوه‌ستاوه‌.
له‌ رۆژنامه‌وانی نوێدا ئه‌و شێوه‌ راپۆرت نووسینه‌ به‌ "فیچێر" (Feature) ناوبێژ کراوه‌.
بۆ ئاماده‌کردنی راپۆرتی لێکۆڵینه‌وه‌ که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی ئاسایی، کاتی زۆرتری پێویسته‌، راپۆڕته‌وانی به‌ئه‌زموون ده‌بێت له‌ پانتاییه‌کی به‌رفراوان و تێکه‌ڵاوێک له‌ به‌دواداچوون‌، وتووێژ، زانیاری سه‌رچاوه و ئارشیڤه‌کان که‌ڵك وه‌ربگرێت.

● ئه‌و نووسراوانه‌ی که‌ پێشتر بڵاو کرابنه‌وه‌، له‌ راڤه‌دا بڵاو ناکرێنه‌وه.
● راڤه‌ به‌رپرسی را و روانگه‌ی نووسراوه‌کانی که‌ به‌ ناوی نووسه‌رانیانه‌وه‌ بڵاو ده‌بنه‌وه‌، نییه‌ و له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی وتاری بێ ناو و ئیمزا خۆ ده‌پارێزێ.
● بڵاوکراوه‌کانی تر به ناو بردنی سه‌رچاوه‌ و نووسه‌ر یا وه‌رگێڕی نووسراوه‌یه‌ک، له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی نووسراوه‌کانی راڤه‌ سه‌ربه‌ستن.


فارسی
ارزیابی و دورنمای جنبش اخیر
هیوا حسن‌زاده

بحران حاکمیت در ایران
رای نه‌ به‌ "رهبر"
حسن ماورانی

رژیم ایران بعد از 30 سال سرکوب و خفقان، از درون خویش پوسیده‌ شده‌ و برای حفظ قدرت دستگاه سرکوب را نه‌ تنها بر علیه‌ مردم بلکه‌ بر علیه‌ آنان هم که‌ دیروز پایه‌های این سیستم را طراحی کردند نیز به‌ کار انداخته‌ است.
بعد از اعتراض آرام مردم در تظاهرات خیابانی، ارگانهای سرکوبگر بیشمار بانام و گمنام از انصار حزبالله‌ گرفته‌ تا اوباش بسیج و ادمکشان سپاه و ساواما و جیره‌خواران به‌ ظاهر مسلمان غیر ایرانی با انواع سلاح گرم و سرد به‌ جان مردم افتادند. ده‌ها شهید و هزاران زخمی و هزاران زندانی، از نویسنده‌ و روزنامه‌نگار و روشنفکر و وزیر و وکیل سابق تا جوانان پرشوری که‌ تنها جرمشان آزادیخواهی است به‌ شمار بیکران زندانیان سیاسی ایران اضافه‌ شدند.


50نکته‌ی اساسی در
مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز
این کتاب به‌ مبانی ابتدایی شکل‌های مسالمت‌آمیز مبارزه‌ و نحوه‌ی بکاربستن آن‌ها در یک کمپین می‌پردازد. شیوه‌هایی که‌ در 15 بخش این کتاب فهرست و توصیه‌ شده‌اند به‌ طور موفقیت‌آمیزی در نقاط مختلف دنیا به‌ اجرا در آمده‌اند، تاریخ‌دان انگلیسی، اریک هۆبسام، قرن بیستم را "قرن افراط" نامیده‌ است. دلیل وی همانا جنگ‌های خانمان برنداز این قرن و ایدئولوژی‌هایی بوده‌اند که‌ کمر به‌ نابودی کامل ملت‌ها، طبقه‌‌ها و باورهای مذهبی بسته‌اند. با وجود اینکه‌ در همین قرن اشاعه‌ی دمکراسی و شکوفایی اقتصادی موجب دگرگونی‌های ریشه‌ای در شرایط زیست بشر شده‌ خطر جنگ و نابودی هنوز به‌ قوت خود باقی ست. اما این خطر بالقوه‌ را امکان دیگری تعدیک می‌کند که‌ همانا امکان مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز است.
(فایل PDF)

ترسم که آنچه تافته ای
بر گردنت کمند شود

شعر تازه‌ای از سيمين بهبهانی


مبارزه‌ بر عليه‌ رژيم امر همه‌ی ماست!
ناصر ايرانپور
آنچه‌ که‌ امروز در خيابانهای تهران، اصفهان و شيراز مشاهده‌ می‌کنيم و به‌ ويژه‌ بربريتی که‌ حکومت در مقابل مردم مدنی تظاهرکننده‌ از خود نشان می‌دهد، بارها در شهرهای کردستان با حدت و وسعت بيشتری شاهد آن بوده‌ايم. اگر در تهران بسيجی‌ها از بالای بامها بر روی مردم بيدفاع آتش می‌گشايند، پاسداران اسلام در کردستان مردم را از هليکوپتر نشانه‌ می‌گيرند و قتل عام می‌کنند. آری، مردم کردستان با آگاهی از‌ ماهيت رژيم‌ هيچ فرصتی را برای اعتراض و مبارزه‌ عليه‌ حاکمان از دست نداده‌اند و به‌ همين جهت هم شدت برخورد رژيم با آنها بيشتر بوده‌ است. اما متأسفانه‌ بدليل عدم وجود رسانه‌های آزاد و دمکراتيک مبارزه‌ی مردم و سرکوبهای خونين متعاقب آن توسط حکومت اسلامی بازتاب لازم در ميان بقيه‌ی مردم ايران نداشته‌ است.


تازه‌ بعد از سی سال
ایران شده‌ کردستان!‌‌
ایوب رحمانی
با این سطور هر چند کوتاه شاید توانسته‌ باشم تصاویری از سی سال خشونت این رژیم در کردستان را به‌ خواننده‌ نشان دهم، اما هرگز نمیتوانم تلخیهای ایندوران، وقایع و رویدادهای درد آور، اعدامهای دسته‌ جمعی و تکی جوانان، آه‌ و ناله‌ زجر آور مادران داغ دیده‌ که‌ فرزاندانشان را به‌ گلوله‌ بسته‌ بودند و حتی اجساد به‌ خون خفته‌ اولادانشان را بهشان پس نمیدادند و یا اگر بعدها پس میدادند اجازه‌ تشیع جنازه‌ مناسب و درخور انسان و یا مراسم و یادمان بهشان نمیدادند، را نشان دهم.


شروع یك "پایان"؟
طاهر برهون


دانشگاه در میان خون و محاصره
با قمه و تبر به جان دانشجویان افتاده‌اند
سامان رسول پور

انتخابات اخیر که برخی به حق آن را کودتا نامیدند، لکه ننگی است که هیچگاه از دامان حاکمیت زدوده نخواهد شد." این جمله آغازین بیانیه دفتر تحکیم وحدت است که امروز همزمان با درخون غلطیدن دانشگاه های کشور، دستگیری ده ها دانشجو و استفاده از سلاح های تازه برای آُسیب رسانی هر چه بیشتر به دانشجویان صادر شد.
اولین خونها در دانشگاه تهران ریخته شد. زمانی که لباس شخصیها با اسلحه "وینچستر" و با چاقو و قمه و تبر به جان دانشجویان معترض افتادند و پنج دانشجو را کشتند، شماری را از ساختمانها به پایین انداختند، شماری را به ضرب تبر مصدوم کردند و دهها دانشجوی مجروح را نیز " کشان کشان با خود بردند".به مکانهای نامعلوم.


تأملی بر مطالعات فرهنگی در کوردستان
شهرام حاتمی

مطالعات فرهنگی میتواند در چارچوب فعالیتی رشته‌ای و یا به‌ عنوان مداخله‌ی سیاسی در رشته‌های دانشگاهی و یا‌ رشته‌ای کاملا جدید برمبنای موضوعی جدید تعریف شود. رشته‌ای یا فرارشته‌ای بودن مطالعات فرهنگی هر دو نشان از تخصصی بودن آن است. این حوزه‌ از مطالعه، خوانشهای جامعه شناسانه‌ را از فرهنگ پوپولیستی و نگاه‌ عام پسندانه‌ فراتر میبرد، به‌ این معنا که اگر در هر دو حالت مطالعات فرهنگی به عنوان رشته‌ای تخصصی قلمداد شود، در محیطی دانشگاهی صورت میگیرد و اگر فرارشته‌ای باشد، در ادامه‌ی فعالیتهای تحقیقاتی افراد متخصصی که خارج از رشته دانشگاهیشان با شناخت از روش شناسی تحقیقاتی صورت می گیرد. اما در هر دو حالت نامبرده‌ مطالعات فرهنگی در کوردستان نه‌ به‌عنوان رشته‌ای تخصصی بلکه بیشتر در نوسانی در میان استاد دانشگاه، پارتیزان کتابخوان، بقال سر کوچه‌ و روزنامه‌نگار غیرحرفه‌ای ... ما صورت گرفته‌است.


حکومت اسلامی در دامی که‌ برای مردم گستراند، گرفتار شد
ناصر ايرانپور

هم‌آوايی با اعتراضات مردم و با کسانی که‌ خواهان ابطال "انتخابات" و برگزاری مجدد آن هستند و شرکت در حرکتهای اعتراضی مردم و تلاش برای تأثيرگذاری بر آنها با هدف گسترش‌ و تعميق جوهر دمکراتيک شعارها و مطالبات آنها يک ضرروت عاجل و مبرم می‌باشد. مجاز نيست‌ به‌ جهت منزه‌طلبی و "مخدوش نشدن مرز" با طرفداران موسوی از تظاهراتها و اعتراضات وسيع مردمی دوری جست. بايد کاری کرد که‌ شعله‌ی آتش خشم مردم بر عليه‌ رژيم بيشتر از اينها زبانه‌ کشد، تا زمانی که‌ نتيجه‌ دهد.


در حاشیه‌ی نمایش انتخابات در ایران
که ‌بر که‌؟ یا کی با کی!
حسن ماورانی

در حالیکه‌ رژیم جمهوری اسلامی ایران ، با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، البته‌ در چهارچوب غیر دمکراتیک، غیر مدنی، اخلاقی و انسانی سلطه‌گرایی آخوندهای شیعه‌، تحت نام و‌لایت فقیه‌ ، سعی در قانونی نمایاندن موجودیت خود دارد، احزاب اپزیسیون ، شخصیتهای مخالف رژیم ، هرکدام به‌ سهم خود و با روش خود و بنا بر دیدگاه خود با آن برخورد میکنند. برخی آنرا تحریم، برخی افشاء و برخی تأ یید کرده‌اند...


تکرار يک پيام
ناصر ايرانپور


من بارها و بارها گفته‌ام جانبدار ماندن کرد و غيرکرد در ايران، يک ايران دمکراتيک، سکولار و فدرال هستم. اما به‌ همان صراحت نيز گفته‌ام و باز می‌گويم که‌ چنانچه‌ ـ حال به‌ هر دليلی ـ تفکر ناظر بر اين بيانيه‌ در فردای جمهوری اسلامی تفوق يابد، بايد در راه‌ جدايی از مجموعه‌ی ايران گام برداشت. برای هر دو گزينه‌ بايد از همين اکنون کار کرد، چه‌ به‌ لحاظ داخلی و چه‌ در سطح بين‌المللی.
همه‌ی آن عزيزان ايرانی فارس‌زبانی نيز که‌ خود را چپ و دمکرات و فدراليست و سوسياليست می‌دانند و از اتحاد داوطلبانه‌ی مليتهای ايران در چهارچوب ايران متحد دفاع می‌کنند، را فرا می‌خوانم که‌ مبارزه‌ی خود را متوجه‌ تفکر فاشيستی غالب که‌ در اين بيانيه‌ نيز بازتاب يافته،‌ بنمايند و خلقهای ستمديده‌ای ايران را مورد خطاب قرار ندهند.


تشديد جدال قدرت در بالا، خروش آزادی خواهی در پائين
بهروز ستوده

گرگ ها اين بار نه از فرط گرسنگی که از زور سيری و فقط برای بسط حوزه اقتدارخويش به جان هم افتاده اند ، جدال گرگ ها بر سر قدرت گرچه جدالی است حقيقی اما اين جدال دارای حّد و مرزی است که ازآن فراتر نخواهد رفت ، اين جدال هرگز تا بدانجا نخواهد رفت که گرگ ها يکديگر را پاره پاره کنند چونکه گرگ های جمهوری اسلامی گرسنه نيستند که يکديگر را بدرند و طی ۳۰ سال گذشته شکم های خود را به قدر کافی ازدزدی ها و غارتگری های اموال و دارائی های مردم ايران انباشته اند.


شرکت در "انتخابات"، عرصه‌ای ديگر از مبارزه
ناصر ايرانپور

...مشارکت مردم و گزينش جناح معتدل‌تر رژيم از سوی آنها حاکمان را به‌ عقب می‌راند. نبايد از نظر دور داشت که‌ جامعه‌ موجودی پويا و ديناميک است؛ بدين معنی که‌ با پيروزی جناحی که‌ رويکردی بازتر دارد، نيروهای بيشتری وارد ميدان می‌شوند و سطح مطالبات آنها بالاتر می‌رود و سنگرهای باز هم بيشتری را فتح می‌کنند‌، اعتماد به‌ نفس آنها افزايش می‌يابد‌ و تشکلهای سياسی و حقوق بشری و رسانه‌های آزاد بيشتری وارد حيات سياسی و رقابتهای جامعه‌‌ می‌شوند. در يک کلام انسداد سياسی جامعه بخشا‌ شکسته‌ خواهد شد، دست کم شکاف خواهد برداشت و اين خود به‌ نفع اپوزيسيون است و نه‌ به‌ نفع رژيم...


محمد صدیق کبودوند: آپارتاید موجود علیه مردم کرد و سوءاستفاده از حقوق بشر افشا شود
رئیس سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان در پیامی که از بند خود در اوین به بیرون از زندان ارسال نموده، از وجود یک سامانه مبتنی بر آپارتاید واقعاً موجود علیه مردم کرد بویژه کردهای هویت خواه ،از بایکوت کردن زندانیان سیاسی کرد و تابو شدن نام آنها درمطبوعات داخل کشور ، و نیز از تناقض در مواضع و عملکرد و پارادوکس درگفتار و رفتار برخی از فعالان حقوق بشری داخلی و سوءاستفاده‌های سیاسی از این حقوق می‌گوید...


مُهر برجسته قومیت ها بر انتخابات ریاست جمهوری ایران
یوسف عزیزی بنی طرف

برخلاف تصور نظریه پردازان معتقد به "ملت واحد، زبان واحد، و نژاد واحد" وکوشش های بی وقفه آنان برای فارسیزاسیون قومیت های غیرفارس در دوران پهلوی، پس از پیروزی انقلاب بهمن ۵۷، این قومیت ها توانستند بار دیگر سر برآورند؛ اما عمر این تجدید حیات فرهنگی و سیاسی فقط دو سال واندی طول کشید. و در واقع کوشش آنها برای دستیابی به حقوق برابر با قومیت مسلط، بار دیگر با سرکوب روبه رو شد. می توان گفت که پتانسیل متراکم خلق های غیرفارس طی سه دهه گذشته هر گاه فرصتی پیداکرده، خودی نشان داده است.


دکتر عبدالله‌ ا‌بریشمی
بررسی کتاب "قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه‌ تا واقعیت"
تألیف دکتر حمید احمدی
بخش پایانی
...نحوه‌ فروپاشی‌ حكومت‌های‌ خودمختار كُردستان و آذربایجان‌، مؤید این‌ نظر است‌ كه‌ گرایشات‌ قومی‌ كُردها در بطن‌ جامعه‌ كُرد قرار دارد و اگر كشمكشی‌ بین‌ نخبگان‌ و دولت‌ مدرن‌ بود، این چنین متوالی و فراگیر تكرار نمی شد! كوشش نویسنده‌ در تحمیل‌ نظر خود، داوری‌ او را نسبت‌ به‌ واقعیت‌ مسأله‌ در كردستان‌ به‌ بیراهه‌ كشانیده‌ است‌.‌ كشاكش‌ بین نخبگان و دولت در كردستان‌ مطرح‌ نیست‌، بلكه‌ اعتراض‌ فراگیر مردم‌ محروم‌ كرد ُدر میان‌ است. اما نویسنده در سراسر كتاب خود كوشیده است نظر خودرا به خواننده بقبولاند تا شاید بتواند افسانه را در جای واقعیت قرار دهد‌...



اطلاعیه‌ آغاز بکار سایت و رادیو "کردانه"


حسن ماورانی
نقدی بر کتاب مافیای قدرت
نوشته‌ی نادر انتصار به‌ زبان انگلیسی
ترجمه‌ی عرفان قانعی فرد


بخش هفتم
البته‌ از این دیدگاه‌ آقای انتصار یگانه‌ روشنفکر فارس نیستند که‌ ضمن حمایت لفظی ازبخش اندکی از حقوق مردم کردستان، با تمام توان تلاش میکنند واقعیتها را دگرگونه‌ جلوه‌ دهند و جنبش رهایبخش ملی کرد را خدشه‌دار سازند. ملک الشعرای بهار که‌ شاعر و ادیب توانا و مبارزی پیگیر بر علیه‌ استبداد رژیم بود، تحت تاثیر احساسات شووینیستی به‌ مناسبت فتح قلعه‌ی "چهریق" مقر اصلی سمکو و بعد از ترور وی توسط ارتش، قصیده‌ای بلندبالا سرود و به‌ قاتل همرزمانش، رضاشاه، هدیه‌ کرد. چرا؟... ‎

»»»» آرشیو فارسی

رۆژنامه‌ی ئۆتریشی Austrain Tiems
سه‌رۆككۆماری ئێران، تاوانباری کوشتاره‌که‌ی ڤینایه‌

سیاسه‌ت
کورد و بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له‌ ئێران
پاش کودوده‌تای 22ی جۆزه‌ردان

دوکتور کامران ئه‌مین ئاوه


به‌ دوای کووده‌تای 22ی جۆزه‌ردان له‌‌ لایه‌ن باڵی خامنه‌یی ـ ئه‌حمه‌دی نیژاده‌وه‌، ‌شۆرشێکی جه‌ماوه‌ری به‌شێک زۆری ئێرانی داگرتووه‌. به‌ڕاشکاوی ده‌توانین بڵێن ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین و به‌هێزترین خۆ پیشاندانی‌ گه‌ڵه‌کانی ئێران له‌ 30 سالی رابردوودایه‌. شۆرشی خه‌ڵکێک که‌ بۆ گه‌ێشتن به‌ ساکارترین ویستی ئینسانییان ده‌که‌ونه‌ به‌ر داپڵۆسینی دڕندانه‌ی هێزه‌کانی دژی شۆرشی حکومه‌تی ئیسلامی ئێرانه‌وه‌، به‌ڵام به‌م حاله‌ش‌، به‌سه‌دان هه‌زاز که‌س هه‌مو رۆژێ، به‌دروشمی نه‌مان بۆ دیکتاتۆر، نه‌مان بۆ خامنه‌یی و دژایه‌تیکردن له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئه‌حمه‌دی نیژاد به‌پێشوازی مردنه‌وه‌ ده‌چن.


په‌ره‌سه‌ندنی بزوتنه‌وه‌ی به‌رهه‌ڵستکارانه‌ له‌ ئێران
ئێمه‌ چی بکه‌ین؟
حه‌سه‌ن ماوه‌ڕانی


رۆژهه‌لاتی کوردستان که‌ له‌ ماوه‌ی 30 ساڵی رابردوودا تاقه‌ به‌شێکی بنده‌ستی رژێمی مه‌لاکان بووه‌ که‌ به‌رهه‌ڵستکاری رژێمی کردووه‌، سه‌ره‌ڕای بوونی داخوازی و ویستی‌ دیار و روونی دێمۆکراتیانه‌، له‌ رووداوه‌کانی ئێستادا بێده‌نگه‌!
به‌له‌به‌ر چاوگرتنی ئه‌وڕاستیه‌ که‌ مه‌لا شیعه‌کان له‌ کوردستاندا خاوه‌نی پێگه‌یه‌کی کؤمه‌ڵایه‌تی به‌ ره‌گ و ریشه‌وه‌ نین و هیچ بنه‌ماڵه‌یه‌کی کورد نییه‌ که‌ که‌سێکی به‌ ده‌ستی پیاوکوژه‌کانی رژێمه‌وه‌ شه‌هید نه‌کرابێ، ئه‌و بێده‌نگیه‌ ته‌نیا یه‌ک شت ده‌گه‌یه‌نێ که‌ ئه‌ویش دوور بوونی هێزه‌سیاسیه‌کانی کورده‌ له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێکی زانستیانه‌ و راسته‌قینه‌ له‌ رووداوه‌کان و گرینگتر نه‌بوونی یه‌کێتی و زاڵبوونی راڕایی له‌ ناویاندا.

»»»» ئارشیڤی سیاسه‌ت

بیروبۆچوون
خشتی هه‌وه‌ڵ دابنێی، گێڕاوگێڕ
باڵ ده‌كێشێ تا فه‌له‌ك دیوار، گێڕ

تاهیر بەرهوون


"پارتی" و "یەكیەتی"، بێگومان لە مێژووی خەباتی رزگاری گەلی باشوور دا جێگە و پێگەی تایبەتی و سەرەكی خۆیان هەیە و بە چ فێڵ و چەواشەیەك غەیری " كرداری پاوانخوازانەی" خۆیان نا سڕێتەوە.
لە هەموو جیهانی پێشكەوتوو دا و لە هەلومەرجی بوونی دوو پارتی گەلی و سەرەكی دا، پاش ئەوەی كە هەموو حیزبەكان لە هەڵبژاردندا بەشداریان كرد و بە پێی متمانەی خەڵك دەنگیان وەرگرت، و نەیانتوانی بە "تەنیا" دەوڵەت بە دەستەوە بگرن، ئەوا بە پێی نزیكی بەرنامەیی لە گەڵ یەك یان دوو حیزبی بچووكتر،"كوالیسیون" یان هاوپەیمانی دەكەن و دەگەنە زۆربەی دەنگ و "دەوڵەتی زۆربە".



فـه‌لـه‌ســتـان!
ئه‌نوه‌ر محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د


سه‌دام به‌و هه‌موو دیکتاری و زوڵم و زۆر و خوێنڕشتنه‌یه‌وه‌، نه‌یتوانی کوردستان، ته‌نانه‌ت ناوچه‌ دابڕاوه‌کانیش به‌ عاره‌ب بکات، که‌چی نهاکه‌ ـ ده‌نگۆی ئه‌وه‌ هه‌یه‌! ـ بۆ به‌ عاره‌بکردنی کورستان و دابڕانی گوند و شارۆچکه‌ و شار و زه‌وی کوردستان، هه‌مدیسان کۆسه‌ کۆسه‌یه‌ که‌ گوایه‌ چه‌ندین هه‌زار له‌و فه‌له‌ستنیانه‌ی(فه‌له‌ستان)ه‌، نیشته‌جێی به‌شێکی ئازیزی نیشتمانی چه‌ندین هه‌زارساڵه‌ی کوردان بکه‌ن. (ده‌ڵێیت جێ له‌سه‌ر ئه‌م زه‌ویه‌ به‌رینه‌ قاتیه‌ و ته‌نیا باشووری کوردستان هه‌یه‌!)

»»»» ئارشیڤی بیروبۆچوون

نێونه‌ته‌وه‌یی
دەربارەی ئینسانفرۆشی، چ رێژەیەك له‌ ده‌ستدا نییه‌
راپۆرتی UN ده‌رباره‌ی دییلداری مۆدێڕن

قوربانییانی مرۆڤفرۆشی: منداڵانی چه‌کدار
ئاندریاس تسوماخ
رۆژنامه‌ی Die tageszeitung
وه‌رگێڕانی: تاهیر به‌رهوون


رێژه‌ و ئامارێکی باوه‌ڕ پێکراو،ده‌ر باره‌ی دییل‌داری مۆدێڕن له‌ ئاڕادا نییه‌.له‌کاتێکدا که‌ زۆرترین قوربانییان، ژنان و کچانن،به‌داخە‌وه‌ زۆرترین تاوانکارانیش هەر له‌ ناو خۆیاندا هه‌ڵکه‌وتوون.
راپۆرتە چڕ و پڕە 292 لاپەڕەییەكەی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان( ی. ن .) دەربارەی كڕین و فرۆشتنی ئینسان لە رادەی جیهانیدا كەرۆژی09.02.12 لە نیویۆرك دەرچوێندرا،بەم رستەیە دەست پێدەكا: "کێشه‌یه‌کی‌ مه‌زنه‌‌ و له‌وانه‌شه هه‌رده‌م‌ گه‌وره‌تر بێ،به‌ڵام ئێمه‌ هێشتاش زانیارییه‌کانمان زۆر که‌مه‌." ئه‌م راپۆرته‌ له‌ ژێر سه‌ردێڕی "فرۆشی ئینسان تاوانێکه‌ که‌ هه‌موومان شه‌رمه‌زار ده‌کا" له‌ لایه‌ن یانه‌ی تایبه‌ت به‌ به‌ربه‌ره‌کانێ دژ به‌ تاوان و مه‌واددی موخه‌دیر(UNODC)که‌ له‌ شاری ویه‌ن پێته‌ختی ئۆتریش نیشته‌جێیه‌،ئاماده‌ کراوه‌.


ساڵی 1994 کاتی گه‌ڕانه‌وه‌ی سۆلژه‌نیتسین له‌ تاراوگه‌

خه‌یاڵپه‌رستێکی رۆژگارانی رابردوو
کلاوس هێلگه‌ دونات
رۆژنامه‌ی Die Tageszeitung


"سۆلژه‌نیتسین" که‌ ئه‌زموونی ئۆردووگاکانی بێگاری هه‌بوو، 50 ساڵ پاشان، خۆی گشتگیربوونی مافی مرۆڤ ره‌تده‌کاته‌وه‌ و ده‌ست بۆ‌ داوێنی رابردووی رووسیه‌ ده‌بات و ئه‌و وڵاته‌ له‌گه‌ڵ وڵاتانی‌تر جیاواز ده‌بێنێت و زۆر به‌ساکاری بۆ نه‌مانی دێمۆکراسی له‌ ده‌سه‌ڵاتی "پوتین"، پاساو دێنێته‌وه و پێیوابوو‌، هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک پێویستی به‌ ‌دمڕاست و تۆژیک له‌ نوخبه‌کان هه‌یه‌ که‌ ده‌ستیان واڵا بێت و خاونی هه‌موو مافه‌کان بن، له‌هه‌مان کاتدا بۆ خه‌ڵکانی ئاسایی، ده‌بێت ماف و ئازادییه‌کانی به‌رته‌سک ‌بنه‌وه‌‌.

»»»» ئارشیڤی نێونه‌ته‌وه‌یی

کۆمه‌ڵایه‌تی
جنس (ژێندێر) و ده‌سه‌ڵات
تێروانینێكی باڵاتر له جنس

شه‌هلا ده‌باغی

دیتنی ژن وه‌ك جنس، له ستروكتووری پیاوسالاردا، له گیروگرفته‌كانی سه‌ره‌كییه. شێوه‌ی ژیان‌ و ڕۆڵی ئێمه به جنس (سێكس)، واته ژن‌بوون یان پیاوبوونمان گرێدراوه. ژن‌ و پیاو ده‌بێ ئه‌ركه‌كانیان به‌پێی كولتوور و قه‌رارداد ڕاپه‌ڕێنن. له دابه‌شكردنی ڕۆڵ‌ و ده‌سه‌ڵاتدا، ژن "جنسی دووهه‌م"ه‌ و له خواره‌وه‌ی هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵات دایه. ئه‌و ژنانه‌ش كه خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتن (ده‌سه‌ڵاتی سیاسی) به گشتی ده‌ستووری پیاوسالاری به‌ڕێوه‌ده‌به‌‌ن.سیستێمی پیاوسالار دوو جۆره تایبه‌تمه‌ندی له ژن‌ و پیاودا پێكدێنێ:
1. پیاو نابێ ژان‌ و خه‌م بدركێنێ، ده‌بێ هه‌ست نیشان نه‌دا و ئه‌ركی پیاوانه‌ی خۆی ڕاپه‌ڕێنێ. ئه‌مه سیمای بوونه‌وه‌رێكی دڵڕه‌ق ده‌شووبهێنێ.
2. ژن وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی لاواز، حه‌ساس‌ و پاسیڤ.

»»»» ئارشیڤی کۆمه‌ڵایه‌تی

زانست
پزیشکی
ئه‌نفلۆنزای به‌راز
Swine flu
دوکتور کامران ئه‌مین ئاوه‌


ئه‌نفلۆنزای به‌راز نه‌خۆشیه‌کی گیرۆی ده‌زگای هه‌ناسه‌ی به‌رازه‌. هۆی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ ڤیروسی ئه‌نفلۆنزای به‌راز له‌ چه‌شنی ئایه (influenza A «H1N1»virus)‌. له‌ کا‌تی ئاساییدا ئه‌م نه‌خۆشیه‌ تایبه‌ت به‌ به‌رازه‌، به‌ڵام به‌ هۆی گۆڕانی (مۆتاسیونی) ئه‌م ڤیروسه‌، ده‌توانێ‌ ببێته‌ هۆی نه‌خۆشی مرۆڤ و له‌ رێگای هه‌ناسه‌وه‌ (کۆخه‌ و پشمین) له‌ که‌سێکه‌وه‌ به‌ که‌سێکی تربدر‌ێ. له‌وه‌ ده‌چێ ده‌ست له‌ دم و لوتدان ئه‌ویش پاش پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ شتێک که‌ ئه‌م ڤیروسه‌ی له‌ سه‌ر بێت ده‌توانێ هۆی راگواستنی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ بێت.


بۆ یه‌که‌م جار له‌ جیهاندا و به‌به‌شداری پسپۆرێکی کورد تاقیده‌کرێته‌وه‌
شێوه‌یه‌کی نوێ بۆ ده‌رمان کردنی شێرپه‌نجه

ده‌رمانی شێرپه‌نجه‌ مژارێکی گرینگی لێکۆڵینه‌وه‌کانی جیهانی پزیشکی و بیۆلۆژییه‌. له‌و بواره‌دا وێڕای زۆر ناوه‌ندی لێکۆڵینه‌وه‌ی جیهانی، ماوه‌ی 15 ساڵه‌ له‌ ناوه‌ندی زانستی هایدێلبێرگی ئاڵمانیا، بێوچان له‌ بواری گه‌شه‌پێدان و ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی واکسیناسیۆنی خانه‌کانی تومۆری خۆیی، لێکۆڵینه‌وه‌ ده‌کرێ و شێوه‌یه‌ک که‌ لێره‌دا‌ به‌ ناوی شێوه‌ی ژین ده‌رمانی و واکسیناسیۆن به‌ ڤیروس ناو بردراوه‌، تا راده‌یه‌کی زۆر سه‌رکه‌وتوو نرخێندراوه‌. به‌ خۆشیه‌وه‌ یه‌کێک له‌ به‌شدارانی ئه‌و لێکۆڵینه‌وه‌ کورده‌ (به‌ڕێز دوکتور مسته‌فا جه‌ڕاحیان)، له‌ گه‌ڵ داوای سه‌رکه‌وتن بۆ ئه‌و به‌ڕێزه‌، هیوادارم به‌ڕێوه‌چوونی پڕۆژه‌یه‌کی ئه‌وتۆ که‌ له‌ ژێر چاوه‌دێری پڕۆفسۆر شیرماخێری ئاڵمانیدایه‌، رێی بکه‌وێته‌ کوردستان و پزیشکان و بیۆلۆژیست و پاتۆلۆگه‌کانی کورد یارمه‌تیان بده‌ن که‌ بێگومان خزمه‌تێکی گه‌وره‌یه‌.
دوکتور مسته‌فا جه‌ڕاحیان به‌تایبه‌ت بۆ خوێنه‌رانی ماڵپه‌ڕی راڤه‌، به‌کورتی ئاماژه‌ به‌و شێوازه‌ ده‌کات و لێره‌دا وه‌رگێڕدراوه‌که‌ی به‌کوردی پێشکه‌ش به‌خوێنه‌رانی ده‌که‌م.
دوکتور تاهیر حیکمه‌ت


چاند و هۆنه‌ر
ئه‌رکی به‌یان له‌ هه‌ل و مه‌رجی ئێستادا
هێمن
ئاماده‌کردنی: ره‌حیم به‌هرامزاده‌


... من پێم وا نیه‌ ئه‌گه‌ر نووسه‌رێکی ئێمه‌ له‌ کاتی پێویست دا بۆ ده‌ربڕینی مه‌به‌ست وشه‌‌ی بێگانه‌ به کار بێنێ، قیامه‌ت راده‌بێ، دنیا به‌ قوڕ ده‌گیرێ، پردی سیڕات ده‌پسێ و رووگه‌ وه‌رده‌گه‌ڕێ. به‌ڵام خۆ فریودان و خه‌ڵک فریودان به‌ گوناهێکی گه‌وره‌ و تاوانێکی خراپ ده‌زانم. ئێمه‌ نابێ گوێ بده‌یه‌نه‌ شۆوینیسته‌کانی فارس که‌ ده‌ڵێن کوردی شێوه‌یه‌کی فارسیییه‌. بۆ خۆمان ده‌زانین زمانه‌که‌مان زمانێکی سه‌ربه‌خۆیه‌ و ناترسین و نایشارینه‌وه‌ که‌ خزمایه‌تی ده‌ته‌ک فارسیش داهه‌یه‌. زۆر باش ده‌توانین وشه‌ی فارسی وه‌ربگرین وه‌ک ئه‌وان له‌ وه‌رگرتنی وشه‌ی کوردی و هیچ زمانێکی دیکه‌ سڵ ناکه‌ن. به‌ڵام ‌...


ژنانی شاعیر ‌و دیسكۆرسی فێمێنیستی
شه‌هلا ده‌باغی


له ده‌یه‌كانی80-90دا نووسینی شیعر له‌ لایه‌‌ن ژنانی كورده‌وه به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو ده‌ستیپێكرد و ئه‌و شیعرانه به‌ شێوه‌یه‌کی ڕادیكاڵ ‌و بناخه‌یی خۆ له شیعری شاعیرانی پیاو جیاده‌كه‌نه‌وه. به‌هۆی ئه‌وه كه ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی به‌گشتی له‌ناو ئه‌ده‌بی كوردیدا لاوازه‌، شیعری شاعیرانی ژن به شێوه‌یه‌كی ئاكادێمی قسه‌ی له‌سه‌ر ناكرێت. هه‌تا ئێستا نووسینی ژنان له په‌راوێزی شیعری پیاواندا، وه‌لاده‌نرێت. به‌گشتی زۆر جار ده‌بیسین كه ده‌گوترێ ژنان له زمان‌ و شیعر هیچ نازانن‌. به‌داخه‌وه تا ئێستا به شێوه‌ی زانستی ‌و ئاكادێمی شیعری شاعیرانی ژن له كوردستان‌ نه‌چۆته پای هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ئاکادێمی/ ئه‌ده‌بی.


به‌ بۆنه‌ی ساڵوه‌گه‌ڕی ژێنوسایدی هه‌ڵه‌بجه

یادی هه‌ڵه‌بجه‌
عه‌لی مه‌حه‌مه‌دی


شێته‌ بایه‌کی ده‌شته‌کی
له‌وبه‌ری چیاکانه‌وه‌
هه‌ڵیکردێ و
به‌ردینه‌ په‌رژینی سنوری
وڵاتی ڕازه‌کانی په‌ڕاند،
چه‌شنی دراکۆلا
شیره‌ی ره‌شی
گه‌ردنی کچی شه‌وی
هه‌ڵمژی.
سه‌رمه‌ست،
ده‌ریای ژینی سارد و مه‌ندی
وه‌هاژه‌ خست،
په‌رده‌ی نه‌هێنی
له‌ سه‌ر شار لادا.»»»»

»»»» ئارشیڤی چاند و هۆنه‌ر



rave-online.org © 2009 All rights reserved
info@rave-online.org